جنگ جهانی دوم در قلمرو رنگ را در یکی از معدود کلاس های مفید دانشگاه یعنی کلاس مستندسازی «احمدظابطی جهرمی» دیدم. نمی توانید این مستند بی نظیر را ببینید و دست کم در دل بر مصائب جنگ جهانی دوم اشک نریزید. تمام تصاویر این فیلم، رنگی است و همه، واقعی و مستند. حتی یک صحنه بازسازی شده هم در فیلم نمی بینید. نریشن روی تصویر هم عیناً خاطرات بازماندگان جنگ است و چه خوب و تحسین برانگیز هم بر روی تصاویر نشسته و با آن ها مچ شده است. فقط در قسمت اول از سه قسمت این فیلم حدود ۱۸ نریتور مختلف این خاطرات را قرائت می کنند. همه چیز واقعی است و کسی نمی تواند باور نکند یا به بهانه اینکه سازنده به سلیقه خودش برای او انتخاب کرده و بی طرف نبوده، به صداقت فیلم بی اعتماد باشد و با آن همراه نشود. این مستند حيرت انگيز و عبرت انگيز را بی بی سی پخش كرده اما با اين حال ذره ای رویکرد جانبدارانه سیاسی -حتي فقط به سود انگليس- در فيلم ديده نمی شود. مضمون اين سه گانه تأثربرانگيز فقط یک چیز است: No War و اين درخواست هم با چه سوز و دردی از تماشاگر التماس می شود. فيلم را هر طور شده گير بياوريد و ببينيد. يا اينكه خود من را گير بياوريد تا دو دستی تقديمتان كنم. همه چيزهايی را كه تابحال از جنگ جهانی در فيلم های داستانی مشاهده كرده ايد در اينجا واقعی و مستندش را خواهيد ديد.
اگر هیچکاک استاد تعلیق و دلهره است، بیلی وایلدر استاد غافلگیری و سورپرایز است. هیچکاک با تصویر غوغا می کند و بیلی وایلدر با فیلمنامه. برای آنهایی که عالم هیچکاک را به دلیل فانتزی بودنش دوست ندارند و در داستان به دنبال رابطه های علت و معلولی می گردند بیلی وایلدر نسخه خوبی است. نه اینکه عالم وایلدر رئالیستی و بی روح باشد، بلکه چون وایلدر طناز است و همین به اندازه کافی کارهای او را فانتزی می کند. اگر بنا باشد او در روایت داستان هم بر منطق غیر رئال متکی باشد آن وقت همه چیز خراب می شود. کمدی موقعیت وایلدر به خاطر همین "واقعی" بودنش است که این همه قوی است. بی دلیل نگفته اند "هر سخن جایی و هر نکته مکانی دارد". بعضی وقت ها رئال نبودن خوب است و بعضی وقت ها به شدت رئال بودن. شابلون بردار که نیست.
«بازداشتگاه شماره 17» را امشب برای سومین بار دیدم. عجب فیلمنامه ای دارد. این همه رئال و در عین حال این همه بامزه! فقط از وایلدر بر می آید نوشتن چنین فیلمنامه ای. «آپارتمان» را که دیده اید حتماً (که در کنار«سانست بولوار» محبوب ترین فیلم های من از میان فیلم های وایلدر هستند و عکسشان را هم که ملاحظه می کنید بالای وبلاگ موجود است). «آپارتمان» هم همینطور است. شدیداً واقعی و شدیداً جذاب. خلاصه اش اینکه به نظر من هنر وایلدر در این است که نیازی ندارد برای القای شادابی زندگی، به دروغ، واقعیت را دستکاری کند و دفرمه اش کند. حتی اگر این واقعیت در دل یک بازداشتگاه اسرای امریکایی در جنگ جهانی بگذرد. حتی اگر مادر نویسنده این داستان جنگی شیرین، (مادر بیلی وایلدر) را نازی ها در اردوگاه کار اجباری کشته باشند. وایلدر از سینما برای حدیث نفس و بیان خویشتن و برای انتقامجویی و تصفیه حساب شخصی استفاده نمی کند. او فیلمش را می سازد و مقید هم هست که جذاب و دیدنی و بامزه بسازد. چه چیزی از این مهمتر؟
«بودن یا نبودن» اولین فیلمی است که از "ارنست لوبیچ" کارگردان مورد علاقه کارگردان مورد علاقه ام "بیلی وایلدر" دیدم. وایلدر در کتاب شیرین "گفتگو با بیلی وایلدر" -که "کمرون کرو" نوشته و "گلی امامی" خیلی خوب آن را ترجمه کرده- خیلی از لوبیچ تعریف و تمجید می کند. تازه فهمیدم حق دارد. تعریف کردن هم دارد بسکه این بشر بامزه است. فکر می کنید موضوع فیلم چیست؟ شکسپیر؟ مسئله وجود و عدم؟ یا نه حدس بزنید این جمله در فیلم چه کارکردی دارد؟ اگر فیلم را ندیده اید امکان ندارد بتوانید حدس بزنید چون هیچ ربطی ندارد ولی در عین حال شدیداْ ربط دار است. باورتان نمی شود اگر بگویم. پس نمی گویم! خودم که هر بار یادش می افتم خنده ام می گیرد. نمونه اش همین حالا که توی سایت اینترنت خوابگاه پشت میز کامپیوتر نیشم باز شده و خوشبختانه دوستان بغل دستی حواسشان به من نیست.
گذشته از طنز قوی فیلم من یکی مانده ام چطور قدیمی ها با آن همه بی ادعایی این همه در فیلمنامه نویسی قدرتمند بوده اند و امروزی ها با آن همه پز این همه برعکس هستند. لوبیچ فیلمساز فوق العاده ای است. حتی شده به خاطر همین یک فیلم.
پ.ن
یک راهنمایی برای فهمیدن معنای "بودن یا نبودن": عکسی که گذاشته ام دقیقاْ لحظه ای است که این جمله توسط بازیگر نقش هملت ادا شده و ... . همین!! :)
در پی اعتراضات مسالمت آمیز دوستان به لینک نظرات بلاگ اسپات
با زبان خوش برگشتیم بلاگفا
منتها با این آدرس جدید:
سبز باشید
